نشانه‏هاي ظهور امام زمان (عج)

 
مقدمه:

ظهور منجي بشر در دوران آخرزمان، باوري است قطعي و همگاني. اديان و شرايع توحيدي و غيرتوحيدي و نيز بعضي از مكاتب بشري، نويد چنين روزي را به پيروان خويش داده‏اند. در اين ميان، اسلام با مباني قويِ نظري و عملي، موضوع ظهور را به صورت صحيح تبيين كرده و با راهكارهاي مناسب و درخور، واژه انتظار و منتظرِ مصلح را در ميان جوامع اسلامي تبيين كرده است. واژه مهدويّت و مهدي عليه‏السلام تبلور فرهنگ انتظار است كه همه مسلمين، اعم از شيعه و اهل سنت در باور داشتِ آن، اتفاق نظر دارند. از زمان ظهور اسلام، پيامبر اكرم صلي‏الله‏عليه‏و‏آله و اهل بيت عليهم‏السلام و صحابه و ياران ايشان، عهده‏دار تبيين فرهنگِ مهدويت بوده‏اند و اين رسالت در هر عصري، ميان آنها ادامه پيدا كرده تا دوران غيبت كبرايِ امام زمان عليه‏السلام كه در اين برهه مهم و حساس، علما و مبلغان ديني مسئوليت تبيين و تثبيت آن را به عهده گرفته و مردم را به فرا رسيدن روزگار ظهور اميدوار مي‏كنند.

ضرورت بيان نشانه‏هاي ظهور

هر مسئله‏اي كه اهميت و مقبوليت عمومي داشته باشد، مخاطرات و تهديدها نسبت به آن از ناحيه سودجويان و فرصت طلبان بيشتر خواهد شد؛ از جمله اين مسائل كه داراي شاخصه‏هاي جهاني و همگاني است، ظهور منجي است كه به منزله اعتقاد و باور عمومي در همه اديان مطرح شده است. طبيعي است افرادي كه به دنبال منفعت و سودجويي فردي‏اند با آزمندي بسيار و با ظاهر سازي فريبنده به اغفال مردم مي‏پردازند تا به نيّت سوء خود برسند. از اينرو بيان نشانه‏ها و علايم ظهور، ضروري است و رهبران و بزرگان دين، براي جلوگيري از اين انحرافها و كج‏رويها و براي حفظ باورهاي اصيل مردم، بايد منجي و مصلحِ آخر زمان را با تمام شاخصه‏ها و خصال معرفي نمايند و براي ظهور و قيام او نشانه‏ها و علايمي را بيان كنند تا مردم در تميز سره از ناسره در تحير و ترديد نمانند.
از همين رو در روايات و احاديث بسياري منجيِ آخر زمان (= حضرت مهدي عليه‏السلام ) و كيفيت ظهور او، با تمام علايم و نشانه‏ها بيان شده است.
در رويكرد كلي و كلان، مي‏توان نشانه‏ها و علايم ظهور امام زمان عليه‏السلام را به انواع مختلف تقسيم كرد كه به يكايك آنها خواهيم پراخت:
الف) نشانه‏هاي عام و خاص
1. نشانه‏هاي عام:
آن دسته از نشانه‏ها و علايمي كه شاخصه‏هاي كلي و عمومي دارند يعني در قالب پديده خاص، در برهه خاص و در افراد خاصي متصف نشده‏اند، «علايم عمومي» ناميده مي‏شوند؛ نظير احاديث و رواياتي كه از احوال و اوضاع مردمان آخر زمان خبر مي‏دهند و از انحرافات و كج رويهايي كه در آن دوره رخ مي‏دهد سخن به ميان آورده‏اند كه در واقع، نوعي بيان علايم و نشانه‏هاي ظهور امام زمان عليه‏السلام است، امّا در قالب و معيار كلي و عمومي.
«عَنْ اِبْنِ عَباس عَنْ رَسُولِ اللّه‏ِ صلي‏الله‏عليه‏و‏آله : فِي حَديثٍ اَنَّ اللّه‏َ اَوْحي اِلَيهِ لَيْلَةً اَسْري بِهِ اَنْ يُوصِيَ اِلي عَلِيِّ وَاَخْبَرَهُ بِالْأَئِمّةِ مِنْ وُلْدِهِ اِلي اَنْ قالَ وَآخِرُ رَجُلٍ مِنْهُمْ يُصَلّي عِيسَي ابْنُ مَرْيَمَ خَلْفَهُ يَمْلأُ الاَْرْضَ عَدْلاً كَما مُلِئَتْ جَورا وَظُلْما... فَقُلْتُ اِلهي وَسَيِّدي مَتي يَكُوُنُ ذاكَ؟ فَاَوْحَي اللّه‏ُ عَزَّوَجَلَّ اِلَيَّ: يَكُوُنُ ذالِكَ اِذا رُفِعَ الْعِلْمُ وَظَهَرَ الْجَهْلُ وَكَثُرَ القِراءَةُ وَقَلَّ الْعَمَلُ وَكَثُرَ الْقَتْلُ وَقَلَّ الْفُقَهاء وَالْهادُونَ وَكَثُرَ فُقَهاءُ الضَّلالةِ وَالْخَوْنَةِ... وَكَثُرَ الْجَورُ وَالْفَسادُ وَظَهَرَ الْمُنْكَرُ وَاَمَرَ اُمّتُكَ بِهِ وَنَهي عَنِ الْمَعْروُفِ...؛1
ابن عباس مي‏گويد: «در شب معراج، مطالبي به رسول اكرم صلي‏الله‏عليه‏و‏آله وحي شد كه بايد به حضرت علي عليه‏السلام سفارش كند و به او در مورد ائمه بعد از آن حضرت كه از فرزندانش هستند خبر داد؛ تا آنجا كه فرمود: آخرين آنها [نشانه هايي دارد؛ از جمله اينكه [عيسي بن مريم پشت سرش نماز مي‏خواند؛ زمين را پر از عدل و داد مي‏كند، چنانچه پر از ظلم و جور شده باشد،... عرض كردم: خداوندا! آن كي خواهد شد؟ خداوند به من وحي كرد: هر گاه علم از ميان برداشته شود و جهل و ناداني ظاهر شود؛ قرائتهاي [قرآن [زياد امّا عمل كم شود؛ قتل و كشتار زياد شود، فقهاء و هدايت كنندگان واقعي كم شوند؛ علماي فاسق و خيانتكار زياد شوند،... جور و فساد زياد شود؛ منكر ظاهر شود؛ امت تو امر به منكر و نهي از معروف كنند،...»
«حضرت علي عليه‏السلام در جواب سؤال «صعصعة بن صوحان» ـ كه از ياران آن حضرت بود ـ در باب دجّال و خروجش، و پيرامون نشانه‏هايي از ظهور امام زمان :عليه‏السلام ، چنين فرمودند:
«فَاِنَّ عَلامَةَ ذلِكَ اِذا اَماتَ النّاسُ الصَّلاةَ وَاَضاعُوا الاَمانَةَ وَاسْتَحَلُّوا الْكِذْبَ، وَاكَلُوا الرِّبا وَاَخَذُوا الرُّشا وَشَيَّدُوا البُنْيانَ وَباعُوا الدّين بِالدُّنْيا وَاسْتَعْمَلُوا السُّفَهاءَ وَشاوَرُوا النِّساءَ وَقَطَعُوا الاَرْحامَ وَاتَّبَعُوا الاَهْواءَ، وَاسْتَخَفُّوا بِالدِّماءِ...؛2 علامت خروج و قيام دجال زماني است كه مردم نماز را ترك كنند [و در ميان مردم بميرد]، امانتها را ضايع كنند؛ دروغ گفتن را حلال شمارند؛ ربا بخورند؛ رشوه بگيرند؛ ساختمانها را محكم سازند و دين را به دنيا فروشند؛ مردمان كم عقل را بر كارها گمارند؛ زنان را در كارهاي اجتماعي و شخصي طرف مشورت قرار دهند؛ قطع صله ارحام كنند؛ از هوا و هوس پيروي كنند و (كشتار) و(خونريزي) را كوچك شمارند... .»

اولين علت غيبت امام(ع): ترس از کشته شدن

علت اول : نخستين علتي که شايد بيش از ساير علت ها ، در خصوص غيبت امام عصر (ع) مورد تاکيد قرار گرفته ، « ترس از کشته شدن » است . در احاديث منقول از مرحوم کليني (در کتاب شريف «کافي ») و مرحوم صدوق (در کتاب گران قدر«کمال الدين  ») و مرحوم نعماني(در کتاب ارزشمند «الغيبة») اين علت در موارد متعددي بيان شده است . به عنوان نمونه زراره از امام صادق(ع) نقل مي کند که به او فرمودند :

يا زُرارَة لابُدَّ لِلقائِم مِن غَيبَة .
اي زراره قطعاً حضرت قائم (ع) غيبتي دارد.
زراره مي گويد مي گويد پرسيدم : و لِمَ ؟ - چرا؟ - حضرت فرمودند:
يخافُ علي نَفسِهِ- و اَومَأَ بِيدِه الي بَِطنِه .
بر جانش مي ترسد(و با دست خود اشاره به شکمشان کردند).
آن چه از حديث فوق استفاده مي شود اين است که يکي از عوامل مؤثر در غيبت امام عصر(ع) ترس آن حضرت بر جان مبارک خويش بوده است . البته ترس امام  (ع) بر جان مبارک خويش، همچون ترسي که انسان هاي عادي دارند و از کشته شدن
 مي هراسند ، نمي باشد . امام(ع) به خاطر کسب رضاي خدا وند و به عنوان انجام يک عبادت بسيار مهم ، برحفظ جان خود مراقب و نسبت به آن نگران هستند . بنابراين امام (ع) از اين جهت که خداي متعال ، کشته شدن ايشان را نمي پسندد، « خوف از قتل» دارند .  به هر حال با توجه به آن چه در مقدمه ي بحث بيان شد ، تاثير اين عامل در غيبت امام(ع) ضرورت عقلي ندارد .
توضيح مطلب اين که هر چند با غيبت امام(ع) جان ايشان حفظ مي شود ، اما اگر امام صادق  (ع)  يا معصوم ديگر نفرموده بودند ، عقلاً نمي توانستيم کشف کنيم که يکي از علل غيبت امام (ع) حفظ جان شريف آن حضرت است ، زيرا اين امر (تاثير عامل «هراس از قتل»در ايجاد غيبت ) از مستقلات عقليه نيست و به لحاظ عقلي ، تنها راه جان مبارک امام (ع)  ، غيبت ايشان نمي باشد. به تعبير ديگر عقلاً مي توان فرض کرد که امام  (ع)  ظاهر باشند ، اما خداوند جان ايشان را به طريق ديگري – همچون معجزاتي که گه گاه در عصر ساير ائمّه (ع)  رخ مي داد – حفظ نمايد . پس به دليل عقلي نمي توان گفت که حفظ جان امام  (ع)  ، غيبت ايشان را ضروري و واجب نموده است . به همين جهت تاکيد مي کنيم که علت بودن حفظ جان براي غيبت امام(ع)  ، بايد فقط با ادله نقلي ثابت شود.
با روشن شدن اين نکته ، بطلان اين سخن روشن مي شود که :
     آن چه را به طور قطع مي توان سبب غيبت امام(ع)  دانست ، ترس ايشان بر جان       
      خويش است ... و هر گاه بر جان خود بترسد ، غيبت ايشان واجب مي شود.
نويسنده ي بزرگوار اين عبارات براي اثبات گفتار خود به ادلّه ي نقلي استناد نفرموده و صحّت آن را عقلي مي داند واين دقيقاً همان چيزي است که مورد اشکال و ردّ ماست . البتّه ايشان در فصل ديگري از کتاب خود بعضي از احاديثي را نقل کرده اند که دالّ بر اين علّت هستند ، امّا استشهاد به اين نقل براي تاييد گرفتن از ادلّه ي نقلي است نه استدلال و استناد به آنها.
با توجّه به اين نکته ي دقيق مي توان گفت که بين اين علت « ترس از جان » و غيبت امام (ع)  رابطۀ عليت اصطلاحي وجود ندارد . اين رابطه وقتي برقرار است که وجود علّت ، وجود معلول را ضروري مي کند « البتّه وقتي علّت ، علّت تامّه باشد» و نيز تا علت رفع نشود ، معلول هم قابل رفع نباشد « که اين هم در علّت تامّه و هم ناقصه صادق است ». امّا در اين جا هيچ يک از دو قضيه صادق نيستند . از طرفي وجود ترس بر جان ، غيبت امام (ع)  را عقلاً واجب نمي کند « که توضيح آن گذشت » و از طرف ديگر چنين نيست که براي رفع غيبت امام  (ع)  از ميان رفتن ترس ايشان ضروري باشد . لذا اين رابطه از هيچ طرف برقرار نيست . به تعبير ديگر شرط عقلي ظهور امام زمان (ع)  ، اين نيست که ايشان ترسي بر جان خود نداشته باشند . اين مطلب بسيار مهم و دقيقي است که به عنوان نتيجه ي بحث فعلي بايد مغتنم شمرده شود .

دومين علّت غيبت امام (ع)  : امتحان مردم

علت دوم : علّت ديگري که در احاديث براي غيبت امام زمان (ع)  بيان شده ، آزمودن مؤمنان از سوي خداوند متعال است . البتّه آزمايش الهي براي اين نيست که خداوند ، به آن چه در مورد اهل ايمان نمي داند ، آگاه شود . چنين فرضي در مورد خداوند متعال عقلاً منتفي است . ما در فصل گذشته معناي صحيح امتحان الهي را با نقل فرمايش از اميرالمومنين (ع)  روشن ساختيم .
اکنون ماهم با توجه به همان معنا مي توانيم دومين عامل مؤثّر در غيبت امام (ع)  را توضيح دهيم . اميرالمومنين(ع)  فرمودند :
أما وَ اللهِ لَاُقتَلَنَّ أنا و اِبناي هذانِ و لَيبعَثَنَّ اللهُ رَجُلاً مِن وُلدي في آخِرِ الزّمانِ يطالِبُ    بِدِمائِنا و لَيغيبَنَّ تَمييزاً لِاَهلِ الضَلالَةِ حتّي يقُولَ الجاهِلُ: ما لِلّهِ في آلِ محمّدٍ حاجَة.
بدانيد ، قسم به خدا يقيناً من واين دوپسرم « حسن وحسين  (ع)  » کشته مي شويم و خداوند مردي از فرزندان من را درآخرالزّمان خواهد فرستاد که از ما خونخواهي مي کند واو يقيناً از مردم پنهان مي گردد تا اهل گمراهي را « از ديگران » جدا کند و چنان مي شود که فرد نادان مي گويد : خداوند« براي هدايت و دستگيري خلائق » نيازي به آل محمّد (ع)  ندارد .
تعبير « تمييز » در اين حديث شريف ، علّت غيبت امام عصر (ع)  را بيان مي کندو با توجّه به معنايي که از امتحان الهي بيان شد ، جدا کردن اهل حق از اهل باطل ، هدفي است که خداوند از امتحانش اراده مي فرمايد . جدا شدن گمراهان ، باعث اتمام حجّت بر ايشان هم مي شود که نتيجه ديگري در پي امتحان خداوند است . آنها در روز قيامت هيچ عذري در  پيشگاه الهي در مورد کارهاي خلاف خود نخواهند داشت .
تعبير «امتحان » نيز در مورد غيبت امام (ع)  در احاديث به کار رفته است . حضرت موسي بن جعفر (ع)  فرمودند :
إنّه لابُدَّ لِصاحِبِ هذا الاَمرِ مِن غَيبةٍ... إنّما هِي مِحنَةُ مِنَ اللهِ عزَّ و جَلَّ امتَحَنَ بها خَلقَه.
همانا قطعاً صاحب اين امر ، غيبتي دارد ... اين امر چيزي نيست جز امتحاني از جانب خداي عزّوجل که آفريدگانش را به وسيله
آزمايش مي کند.
هر چند که امتحان در اين حديث براي همه ي آفريدگان خدا مطرح شده است ولي بيشتر از ديگران ، شيعيان در معرض اين امتحان قرار دارند . امام صادق  (ع)  پس از اين که از غيبت امام زمان (ع)  به زراره خبر دادند ، فرمودند :
غَيرَ اَنَّ اللهَ عَزَّ و جَلَّ يحِبُّ اَن يمتَحِنَ الشيعةَ
ولي خداي عزّوجل دوست دارد که شيعيان را امتحان کند.
آري امتحان اصلي وسخت ، براي شيعيان رخ مي دهد تا روشن شود کداميک از آنان در زمان غيبت از اعتقاد کامل و صحيح – نسبت به امامشان – دست بر نمي دارد ووظايف خويش را در قبال ايشان به خوبي انجام مي دهند . آنها که در اين امتحان شکست مي خورند ، در زمرۀ اهل ضلالت و گمراهي قرار مي گيرند .
در مورد اين عامل دوم «امتحان » نيز مي توانيم توضيحي شبيه به علت پيشين مطرح کنيم با اين بيان که تاثير اين عامل نيز در غيبت امام (ع) ضرورت عقلي ندارد و صرفاً به اعتبار ادلّه ي نقلي است که از آن سخن مي گوييم . عقلاً مي توانيم فرض کنيم که خداوند شيعيان را بدون غيبت امامشان امتحان مي کرد ،  لذا لازمۀ عقلي  امتحان الهي ، غيبت امامشان نيست و راه هاي ديگري نيز براي امتحان خداوند وجود داشته است . پس اين که « امتحان الهي علّت غيبت امام عصر (ع) است» امري نيست که از مستقلّات عقليه به حساب آيد ، لذا است که تنها به اتّکاء ادلّۀ نقلي مي توانيم از آن سخن بگوييم .  پس هر گونه توجيهي که بخواهد غيبت امام زمان   (ع) را به دليل امتحان الهي ، ضروري عقلي بداند ، مردود است.

سلام دو ستاي عزيزم

ميلادت با سعادت امام زمان ( عج ) رو به عاشقان آن حضرت تبريك مي گم .

چشمهاي منتظر اي پادشاه خوبان منتظريم…

اي خورشيد درخشاني كه در پشت ابرهاي سياه پنهان شده اي و پرتو درخشانت را بر ما مي تاباني ، از پشت آن ابرهاي سياه بيرون بيا و در همين آسمان آبي بر روي ما نور بتابان…

اي چشمه اي كه در زير اين كوه بلند در حال جوشيدن هستي بيا و بر روي زمين جاري شو و اين دشت تشنه و بي محبت را با جاري شدنت سيراب كن…

اي مهتاب روشن بخش شبهاي ما بيا و شبهاي تيره و تارمان را با آمدنت  روشن كن ، بيا تا جشن  پر از روشنايي در شبهايمان با آمدنت بر پا شود…

اي ستاره درخشان ، بيا در آسمانمان ظاهر شو تا همه ستاره ها در اطرافت جمع شوند تا شبي پر از ستاره را  با بودنت داشته باشيم… اي خورشيدي  كه سالها در پشت كوههاي بلندي كه قله آن ناپيداست نشسته اي بيا و با گرماي محبتت آن كوههاي بي محبت را ذوب كن و بر روي آسمان ما بدرخش! بيا و با آمدنت محبت را در سرزمين ما نازل كن…

ما عاشقان دل  تو مي باشيم ، ما راهيان راه تو مي باشيم ، بيا و با آمدنت غوغايي در اين دنيا و دلهاي ما به پا كن… بيا تا آن غوغاي عشق كه همه منتظر به حقيقت پيوستن آن مي باشند بر پا شود.. بيا و با آمدنت معناي عشق و دوستي را به  ما آدميان بياموز…

بيا تا همه بفهمند عشق واقعي به چه معناست ....

ما همه منتظريم ، و هميشه رو به آسمان به انتظار ديدنت  مي نيشنيم…

دستهايمان را به سوي پروردگارمان دراز مي كنيم و از او  ميخواهيم كه تو را به ما باز گرداند و از بين كوههاي بلند ، ابرهاي سياه  بيرون آورد…

اي بهار آشنا و پنهان ما بيا و دشت خشك و تشنه ما را با آمدنت سرسبز و زيبا كن …

اي گلي كه در باغ بهشت الهي روييده ای ، بيا و با آمدنت سرزمين ما را پر از عطر و بوي محبت و دوستي كن…  بيا و با آن نوري كه از چهر ه ات ميدرخشد مقداري نيز بر چهره ما بتابان تا ما نيز از نور محبتت بهره مند  شويم… بيا كه همه ما براي ديدن تو بي قراري ميكنيم تا تنها چهره درخشان آسمان زندگي مان را ببينيم… به انتظارت مي نشينيم تا طلوعي دوباره در قلبهاي عاشقمان داشته باشي… بيا و مانند باران عشق باش و بر روي دل بي محبت ما ببار تا دلهايمان از اين آب گهروارت از عشق سيراب شود…

ميدانيم كه تو درخشانتر از خورشيد ، زيباتر از مهتاب و پاك تر از چشمه در دل كوهی!

خورشيد آسمان با ديدن تو از شرمندگي خاموش مي شود…

مهتاب با ديدن تو از آسمان محو مي شود…!

اي تنها امام بازمانده ما ، اي مهدي موعود بيا ، ما همه براي ديدنت منتظريم …

يا مهدي ادركني

شعر بالا بر گفته شده است از وبلاگ ( دفتر عشق )

                                               به اميد ظهورش